Zuid-Utrechters in de Koloniën van Weldadigheid

Gepubliceerd op 19 december 2025 in Agenda.

Een mens laat iedere dag sporen na. Je staat in een leerlingenregister van de school waar je op gezeten hebt. Je zet je handtekening onder een geboorte- of huwelijksakte. Of je stuurt een belangrijke mail aan een collega.

In een archief als het Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU) vind je dit soort gegevens van je voorouders terug, soms ook van mensen die geen belangrijke functies hadden. Zo zijn er in dit archief bronnen te vinden van mensen die begin negentiende eeuw vanuit de regio Zuid-Utrecht naar de ‘Koloniën van Weldadigheid’ in Overijssel en Drenthe werden gestuurd.

Vanaf 1818 stichtte de Maatschappij van Weldadigheid deze Koloniën in onontgonnen gebieden. Het idee daarachter was dat de vele stedelijke armen er onder begeleiding hun leven konden verbeteren door hard en gedisciplineerd te werken in de landbouw. Ook hun kinderen kregen er onderwijs. De Maatschappij van Weldadigheid richtte zich in eerste instantie op verarmde gezinnen. In een later stadium werden er ook weeskinderen, bedelaars en landlopers naar de Koloniën gestuurd.

Onderzoeker Toon Blokland is in het archief van het RAZU op zoek gegaan naar sporen van mensen die vanuit het zuiden van de provincie Utrecht naar de Koloniën van Weldadigheid werden gestuurd. Denise Joosten heeft dit grondige archiefonderzoek vervolgens omgezet in levendige verhalen en illustrator Myrte Legerstee maakte er portretten bij. Zo gaven ze vijf mensen uit onze regio een gezicht. De verhalen en portretten zijn gebundeld in een tijdschrift.

In februari en maart 2026 geeft Toon Blokland daarnaast vijf lezingen. Hij legt uit hoe je een onderzoek naar bewoners van de Koloniën en naar je eigen voorouders kunt aanpakken. Dit doet hij aan de hand van het levensverhaal van een inwoner uit de plaats waar de lezing gehouden wordt. De lezingen zijn gratis te bezoeken. Wel graag even aanmelden (dat kan door hieronder te klikken op de datum). Het tijdschrift is tijdens of na de lezingen bij het RAZU te verkrijgen.

Portretten: Myrte Legerstee
Afbeelding Homepage: Gesticht voor weeskinderen in Veenhuizen
Drents Archief, Toegang 0186 Maatschappij van Weldadigheid, nummer DA18601027

Cornelia van Hevelingen uit Wijk bij Duurstede is telkens op zoek naar iets nieuws, maar belandt steeds in hetzelfde patroon: geen werk, geen man, wel een baby op komst. Uiteindelijk brengt dit haar naar de Koloniën van Weldadigheid. Lost dat haar problemen op?
4 februari 2026 (aanmelden) – Dorpshuis De Toekomst te Langbroek
Inloop 20:00, aanvang 20:30

Willem Donk werkt als wagenmakersknecht in Rhenen. Maar ook Willem en verveling gaan niet goed samen. De wereld buiten de stadsmuren roept hem steeds weer. Zijn omzwervingen leiden uiteindelijk tot een enkele reis naar de Ommerschans. Maar wie moet er verantwoordelijk gesteld worden voor de kosten die voor hem gemaakt worden? Deze zaak loopt letterlijk hoog op.
20 februari 2026 (aanmelden) – Stadsmuseum Rhenen
Inloop 19:30, aanvang 20:00

Louisa Maria Bentze wordt geboren in Surakarta, Java, maar overlijdt uiteindelijk, slechts zeventien jaar oud, aan de andere kant van de wereld in de Nederlandse Koloniën van Weldadigheid. Hoe is ze daar terecht gekomen? En wat heeft de gemeente Driebergen daar mee te maken?
6 maart 2026 (aanmelden) – De CultuurHoek te Driebergen
Inloop 19:30, aanvang 20:00

Dirk Rietveld, zoon van een tuinmansknecht op Landgoed Niënhof in Bunnik, is niet geboren voor het geluk. Zijn werklust en opleiding leggen het steeds weer af tegen een spraakgebrek en de tegenslagen die het leven soms nou eenmaal op iemands pad brengt. Krijgt zijn verhaal toch een gelukkig einde?
16 maart 2026 (aanmelden) – Zalencentrum De Brug/Witte Huisjes te Bunnik
Gebruik voor navigatie Langstraat 2 als adres
Inloop 19:30, aanvang 20:00

Er zijn maar weinig dingen met zekerheid te zeggen over Frederik Sliker. Wat we wel weten is dat hij een glasblazer is én een fantasievolle verhalenverteller. Zijn leven brengt hem via vele glasfabrieken en een krankzinnigengesticht naar de Koloniën van Weldadigheid. Zullen we er ooit achter komen wat er waar is van zijn verhalen?
27 maart 2026 (aanmelden) – De Pauluskerk te Leerdam
Inloop 19:30, aanvang 20:00

Voor vragen of opmerkingen kunt u contact opnemen met: cultuurhistorie@razu.nl